نكته : اين قول كه در مقابل كوفيون مىباشد قول ابن مالك در شرح تسهيل است . و قيل : قول ديگرى نيز در ردّ تمسك كوفيون به شعر فوق براى وجود لام استثنائيه در زبان عرب ، وجود دارد و آن اين است كه « ما » در شعر نافيه است و لام زائده است كه بر خبر « ما » نافيه واقع شده است . و « أبان » اسم آن است و لام به ذكر است كه معناى حاصل از اين تركيب عكس معناى حاصل از دو تركيب أخير مىباشد زيرا آن دو اثبات مىكردند كه أبان از كفار غير عرب و سياه‌پوست است لكن معناى حاصل از تركيب سوم اين‌گونه است . « نيست أبان از كفار غيرعربى كه از سياه‌پوستان باشد » . نكته : اين قول ابو حيان است . و على قول الكوفيين يقال : و بنا بر قول كوفيون كه مىگويند لام از ادات استثنا مىباشد در مثال : « قد علمنا إن كنت لمؤمنا » همزهء « إن » مكسور مىباشد زيرا نافيه بوده و همزه « إن » نافيه هميشه مكسور است ، و بنا بر قول سيبويه كه مىگويد لام ابتدائيت است نيز همزه « إن » مكسور مىباشد لكن « إن » مخففه از ثقيله است كه چون لام ابتدا فعل قلبى را معلق از عمل كرده است « إن » كسره داده مىشود ، زيرا آن و مابعد آن ، معمول فعل قلبى نمىباشند و گويا « إن » در ابتداى كلام قرار دارد . لكن بنابر قول ابو على فارسى و ابو الفتح بن جنى كه مىگويند اين لام غير لام ابتدا است و فعل قلبى را معلق از عمل نمىكند در اين صورت همزهء « إن » فتحه داده مىشود زيرا فعل قلبى مانع از عمل ندارد ، و « أن » مخففه و جملهء بعد از آن در حكم مفعول آن است . القسم الثاني دومين قسم از لام غير عامله ، لام زائده مىباشد كه موجب تأكيد كلام است و اين لام بر پنج موضع داخل مىشود : 1 - بر خبر مبتدا قياسا ، مانند : « زيد لقائم » . 2 - بر خبر « أنّ » سماعا ، مانند : « أنّ زيدا لقائم » به خلاف رأى مبرد كه مىگويد قياسى است و اين لام ، لام ابتدا مىباشد .